Các trường phái thuỷ sinh ở Việt Nam: Nature, Iwagumi, Hà Lan, Biotope, cá suối
Tóm tắt nhanh: ở Việt Nam, ae hay chơi 8 kiểu chính: Nature, Hà Lan, Iwagumi, Biotope, hệ suối, bán cạn, chum ban công, thùng xốp. Kiểu nào cần CO2 và đèn mạnh thì khó hơn. Người mới nên bắt đầu từ bể không CO2, Nature đơn giản, Biotope, hệ suối hoặc chum ban công.
Vì sao phải chọn trường phái trước khi mua đồ?
Mỗi trường phái là một hệ đồ khác nhau. Nhìn bảng dưới là thấy: cùng là “bể thuỷ sinh” nhưng có kiểu bắt buộc CO2 và đèn mạnh, có kiểu chỉ cần một cái chum đặt ngoài nắng.
Mua đồ trước rồi mới chọn kiểu bể là cách nhanh nhất để tốn tiền hai lần.
Bảng so sánh nhanh
| Trường phái | Nhìn thế nào | Độ khó | CO2 | Đèn | Hợp người mới? |
|---|---|---|---|---|---|
| Không CO2 (low-tech) | Ít loài cây, cây dễ, mọc chậm | Dễ | Không cần | Vừa | Có, nên bắt đầu ở đây |
| Nature (ADA) | Lũa, đá làm khung, cây phủ như phong cảnh | Vừa → khó | Nên có | Mạnh | Có, nếu làm bản đơn giản |
| Hà Lan | Nhiều cây thân, nhiều màu, xếp luống | Khó | Bắt buộc | Mạnh | Chưa nên |
| Iwagumi | Đá là chính, ít loài cây, thảm tiền cảnh | Khó | Bắt buộc | Mạnh | Chưa nên |
| Biotope | Mô phỏng một vùng sông suối thật | Vừa | Không cần | Nhẹ | Có |
| Hệ suối | Đá, sỏi, dòng chảy mạnh, cá suối | Vừa | Không cần | Nhẹ | Có |
| Bán cạn | Nửa trên cạn, nửa dưới nước | Vừa | Tuỳ | Vừa | Có |
| Chum ban công | Chum, chậu ngoài trời, cây thuỷ sinh nổi | Dễ | Không cần | Nắng tự nhiên | Có |
| Thùng xốp | Bể kinh tế, dễ làm, để ngoài trời | Dễ | Không cần | Nắng tự nhiên | Có |
Nature (ADA): thiên nhiên thu nhỏ
Nature là kiểu mô phỏng phong cảnh tự nhiên trong bể kính: lũa, đá tạo khung và chiều sâu, cây phủ lên mềm mại. Phong cách này do Takashi Amano và hãng ADA (Nhật) làm nổi tiếng, nên hay được gọi là “Nature ADA”.
Đây là kiểu mình chơi nhiều nhất. Bể đẹp nhất khi cây phát triển mạnh, có pearling (cây nhả bọt oxy li ti). Muốn vậy thì cần đủ cả 3 chân kiềng: đèn mạnh, CO2 ổn định, nền tốt.
Hợp với ai: người thích bố cục tự nhiên, chấp nhận chăm cây đều đặn mỗi tuần.
Hà Lan (Dutch): vườn cây dưới nước
Hà Lan là kiểu “vườn hoa dưới nước”: rất nhiều loài cây thân, nhiều màu đỏ cam xanh, trồng thành từng luống rõ ràng, gần như không lộ đá lũa.
Kiểu này khó nhất với người mới. Cây thân mọc nhanh nên phải tỉa liên tục, cần CO2 cao, đèn mạnh, châm phân đều. Chỉ một chân kiềng lệch là cả bể xuống.
Hợp với ai: người đã chơi vững, thích cây nhiều màu, có thời gian chăm.
Iwagumi: tối giản, đá là chính
Iwagumi lấy đá làm bố cục chính, chỉ dùng một vài loài cây, thường là một thảm tiền cảnh mượt như cỏ. Nhìn thì đơn giản nhưng thực tế khó giữ đẹp.
Thảm tiền cảnh cần CO2 và đèn mạnh. Bể lại ít cây nên ít cây “cạnh tranh” dinh dưỡng với rêu, rêu hại rất dễ bùng. Mình khuyên người mới chưa nên chơi Iwagumi ngay.
Biotope: mô phỏng môi trường thật
Biotope là bể mô phỏng lại một vùng sông suối có thật: đá, lũa, lá mục, nền cát, và cá đúng vùng đó. Nhiều bể biotope có rất ít hoặc không có cây.
Vì không cần CO2 và không cần đèn mạnh, biotope khá dễ giữ. Cái khó là chọn đúng vật liệu và đúng loài cá để bể “thật”. Bể cá ram trong phần “Bể của mình” ở trang chủ là một bể theo hướng này.
Hệ suối: đá, sỏi và dòng chảy
Hệ suối mô phỏng một khúc suối rừng: đá cuội, sỏi, lũa, nước chảy mạnh, nuôi cá suối. Cây thường là loại bám đá, bám lũa như ráy, dương xỉ, rêu.
Điểm cần chú ý là lọc và bơm tạo dòng phải đủ mạnh. Đổi lại không cần CO2, đèn vừa phải.
Bán cạn: nửa trên cạn, nửa dưới nước
Bán cạn (paludarium) có phần nước phía dưới và phần cạn phía trên với cây lá cạn, rêu, dương xỉ, cây bò. Bể ban công buổi tối trong phần “Bể của mình” là một bể bán cạn của mình.
Bán cạn đẹp ở chỗ có cả cây trên cạn lẫn dưới nước, nhưng cần giữ độ ẩm cho phần trên cạn và tưới phun sương nếu để chỗ khô.
Chum ban công và thùng xốp: chơi ngoài trời
Hai kiểu này đặt ngoài ban công, dùng nắng tự nhiên thay đèn. Chum, chậu hoặc thùng xốp trồng cây thuỷ sinh nổi, sen, súng, thả vài con cá bắt bọ gậy.
Đây là kiểu rẻ và dễ nhất, rất hợp để làm quen với cây thuỷ sinh trước khi đầu tư bể kính trong nhà. Chậu thuỷ trúc ngoài ban công nhà mình là một ví dụ.
Vậy người mới nên chọn kiểu nào?
- Muốn học bài bản, có góc trong nhà: bể không CO2 cỡ 30–45cm với cây dễ, sau đó nâng lên Nature.
- Thích tự nhiên, ít chăm: Biotope hoặc hệ suối.
- Có ban công nhiều nắng, muốn rẻ: chum ban công hoặc thùng xốp.
- Mê thảm cỏ, cây nhiều màu: cứ để dành Iwagumi và Hà Lan cho bể thứ hai, khi đã hiểu 3 chân kiềng.
Bài tiếp theo trong lộ trình sẽ trả lời câu hỏi người mới nào cũng hỏi: bể có CO2 hay không CO2, nên chọn kiểu nào?
Câu hỏi thường gặp
Người mới nên chơi trường phái thuỷ sinh nào?
Nên bắt đầu với bể không CO2 trồng cây dễ, hoặc một bể Nature đơn giản. Biotope, hệ suối, bán cạn và chum ban công cũng dễ vì không cần CO2. Iwagumi và Hà Lan nên để sau khi đã quen chăm cây.
Bể Iwagumi có cần CO2 không?
Có. Iwagumi thường dùng thảm cây tiền cảnh như trân châu, ngưu mao chiên, những cây này cần CO2 và đèn mạnh để lên thảm đẹp. Thiếu CO2 rất dễ rêu hại.
Biotope là gì?
Biotope là kiểu bể mô phỏng lại một vùng sông suối có thật: đá, lũa, lá mục, cá đúng vùng đó. Bể biotope thường ít hoặc không có cây, không cần CO2.
Hà Lan và Nature khác nhau thế nào?
Hà Lan lấy cây làm chính, trồng thành từng luống nhiều màu, gần như không lộ đá lũa. Nature mô phỏng phong cảnh tự nhiên, lấy đá lũa làm khung rồi phủ cây lên.