Chu trình Nitơ trong bể thuỷ sinh giải thích dễ hiểu: vì sao bể mới phải chạy 3–4 tuần
Tóm tắt nhanh: chất thải trong bể sinh ra amoniac (rất độc). Vi sinh chuyển amoniac thành nitrit (vẫn độc), rồi thành nitrat (ít độc, cây dùng được). Bể mới chưa có đủ vi sinh nên phải chạy 3–4 tuần trước khi thả cá. Trong thời gian đó: bổ sung vi sinh, thay nước đều, đặc biệt khi dùng phân nền mới.
Giải thích bằng một câu chuyện
Hãy tưởng tượng bể là một căn nhà, cá là người ở:
- Người ở thì sinh ra rác (phân cá, thức ăn thừa, lá mục). Rác phân huỷ ra amoniac, như khí độc trong nhà.
- Vi sinh là đội dọn rác. Nhóm thứ nhất biến amoniac thành nitrit, vẫn độc nhưng đã được “đóng gói”.
- Nhóm vi sinh thứ hai biến nitrit thành nitrat, gần như vô hại ở mức thấp, và cây dùng làm phân bón.
- Phần nitrat cây không dùng hết thì ae thay nước để bỏ ra ngoài.
Nhà mới xây chưa có đội dọn rác. Phải chờ đội này đến ở và đông dần lên thì người mới vào ở được. Đó là lý do bể mới phải chạy bể trước khi thả cá.
3 chất cần nhớ
| Chất | Từ đâu ra | Độc với cá | Ai xử lý |
|---|---|---|---|
| Amoniac (NH3/NH4) | Phân cá, thức ăn thừa, lá mục, phân nền mới | Rất độc | Vi sinh nhóm 1 |
| Nitrit (NO2) | Vi sinh nhóm 1 tạo ra | Độc | Vi sinh nhóm 2 |
| Nitrat (NO3) | Vi sinh nhóm 2 tạo ra | Ít độc ở mức thấp | Cây hấp thụ, thay nước |
Vi sinh sống chủ yếu trong vật liệu lọc và nền, mình viết ở bài vật liệu lọc và vi sinh.
Vì sao bể mới phải chạy 3–4 tuần?
Vi sinh cần thời gian để sinh sôi đủ đông, bắt kịp lượng chất thải trong bể. Trong khoảng 3–4 tuần đầu, hay gặp các hiện tượng:
- Tuần 1–2: amoniac cao, nhất là bể dùng phân nền mới. Nước có thể hơi đục trắng, có tảo nâu.
- Tuần 2–3: amoniac giảm, nitrit lên.
- Tuần 3–4: nitrit giảm dần về 0, nitrat bắt đầu có. Lúc này bể đã có chu trình Nitơ chạy được.
Thời gian này là tham khảo, mỗi bể nhanh chậm khác nhau tuỳ nền, lọc, nhiệt độ và lượng cây.
Phân nền mới nhả amoniac: thay nước nhiều tuần đầu
Aqua soil mới thường nhả amoniac trong vài tuần đầu. Cây đang bén rễ chưa dùng hết, rêu sẽ tranh thủ. Lịch thay nước mình hay làm với bể mới:
| Thời gian | Thay nước |
|---|---|
| Tuần 1 | 2–3 lần, mỗi lần khoảng 50% |
| Tuần 2 | 2 lần, khoảng 30–50% |
| Tuần 3–4 | 1–2 lần, khoảng 30% |
| Sau đó | 1 lần mỗi tuần, khoảng 30% |
Mỗi lần thay nước nhớ khử clo nước mới, để không làm hại vi sinh đang hình thành.
Giúp bể ổn định nhanh hơn
- Bổ sung vi sinh từ ngày đầu set bể, và sau mỗi lần thay nước trong giai đoạn chạy bể.
- Trồng nhiều cây ngay từ đầu, cây mọc nhanh giúp hút bớt amoniac, nitrat.
- Bật đèn ngắn khoảng 6 tiếng mỗi ngày giai đoạn đầu để hạn chế rêu.
- Không thả nhiều cá một lúc. Thả vài con khoẻ trước, 1–2 tuần sau mới thả thêm.
- Cho ăn ít, thức ăn thừa cũng là amoniac.
Có cần test nước không?
Không bắt buộc, nhưng nên có. Bộ test NH3/NH4, NO2, NO3 cho ae biết chính xác bể đang ở giai đoạn nào thay vì đoán. Dấu hiệu bể sẵn sàng thả cá:
- Amoniac và nitrit về 0 (hoặc gần 0) liên tục vài ngày.
- Có nitrat ở mức thấp.
- Nước trong, không mùi, tảo nâu bắt đầu giảm.
Chưa có bộ test thì cứ chạy đủ 3–4 tuần, bổ sung vi sinh đều, rồi thả vài con cá khoẻ trước để theo dõi.
Đi tiếp
Chu trình Nitơ bắt đầu từ chất lượng nước đổ vào bể. Bài tiếp theo: nước máy dùng được không, khử clo thế nào và vài thông số nước cơ bản người mới nên biết.
Câu hỏi thường gặp
Chu trình Nitơ là gì?
Là quá trình vi sinh trong bể chuyển amoniac (rất độc, từ phân cá, thức ăn thừa, lá mục) thành nitrit (vẫn độc), rồi thành nitrat (ít độc, cây dùng làm dinh dưỡng). Bể có chu trình Nitơ chạy ổn thì cá mới sống khoẻ được.
Bể mới chạy bao lâu thì thả cá được?
Tham khảo khoảng 3–4 tuần, để vi sinh kịp phát triển đủ. Bổ sung vi sinh từ ngày đầu và thay nước đều giúp bể ổn định sớm hơn. Nên thả vài con cá khoẻ trước, rồi tăng dần.
Vì sao bể mới set phân nền phải thay nước nhiều?
Phân nền mới (aqua soil) nhả ra khá nhiều amoniac trong vài tuần đầu. Thay nước thường xuyên giúp giảm amoniac, hạn chế rêu và giúp bể nhanh ổn định.