CO2 trong bể thuỷ sinh: vì sao cây cần CO2 và bao nhiêu là đủ?

Cây dùng CO2 để làm gì?

Cây thuỷ sinh sống như cây ngoài vườn: lấy ánh sáng, CO2 và dinh dưỡng để quang hợp. Đây chính là 3 chân kiềng của bể (xem 3 chân kiềng bể thuỷ sinh).

Nói dễ hiểu:

• Ánh sáng là năng lượng, như cái bếp.
• CO2 là nguyên liệu chính, cung cấp carbon. Gần một nửa khối lượng khô của cây là carbon, thân, lá, rễ đều xây từ nó.
• Dinh dưỡng (đạm, lân, kali, sắt, vi lượng) là gia vị, thiếu cũng không được, nhưng cần ít hơn nhiều.

Khi quang hợp, cây lấy CO2 trong nước, dùng năng lượng ánh sáng biến nó thành đường để lớn, rồi nhả oxy ra. Không có đủ CO2 thì đèn có mạnh tới đâu cây cũng chỉ đứng im, phần ánh sáng thừa lại thành thức ăn cho rêu.

Trong nước tự nhiên có bao nhiêu CO2?

Rất ít. Không khí chỉ có khoảng 0,04% CO2. Nước tiếp xúc với không khí thì chỉ giữ được lượng CO2 cân bằng với mức đó:

• Nước để tự nhiên: khoảng dưới 1–3 ppm CO2 (tham khảo, 1 ppm ≈ 1 mg/lít).
• Bể có cá, có phân huỷ hữu cơ thì nhích lên một chút, nhưng vẫn thấp và lên xuống thất thường.
• CO2 khuếch tán trong nước chậm hơn trong không khí rất nhiều, nên lá cây dưới nước khó “hít” CO2 hơn cây trên cạn.

Cây trên cạn có cả bầu không khí để lấy CO2. Cây dưới nước chỉ có chút CO2 hoà tan quanh lá. Vì vậy bể trồng cây đẹp hầu như đều bơm thêm CO2. Sục oxy không giải quyết được chuyện này, mình đã giải thích kỹ trong bài bể có CO2 hay không CO2.

Có CO2 thì cây khác thế nào?

Cùng một loại cây, cùng một bể, có CO2 và không có CO2 nhìn khác hẳn:

• Mọc nhanh hơn: cây thân có thể vươn vài cm mỗi tuần, thảm lan nhanh, kín nền sớm.
• Đốt ngắn, lá dày: khoảng cách giữa các cặp lá ngắn lại, cây nhìn bụi, chắc, không bị vống dài.
• Lá to, xanh đậm, lên màu: cây đỏ chỉ lên đỏ đậm khi đủ CO2 và đèn. Thiếu CO2 thì cây đỏ thường nhạt về cam, xanh.
• Pearling: cây quang hợp mạnh tới mức nước bão hoà oxy, oxy đọng thành hạt bọt li ti trên lá.
• Ít rêu hơn: cây khoẻ hút dưỡng nhanh, tranh hết phần với rêu.

CO2 không phải “thuốc tăng lực” dùng lúc nhớ lúc quên. Điều làm cây đẹp là CO2 đủ và đều, ngày nào cũng như ngày nào.

Bao nhiêu CO2 là đủ?

Mức hay được nhắc tới với bể trồng cây là khoảng 20–30 ppm trong giờ đèn. Đây là con số tham khảo, đủ để cây khoẻ mà cá vẫn thở thoải mái nếu bể có dòng chảy tốt.

Người mới không cần đo chính xác từng ppm. Cách đơn giản và đủ dùng nhất là gắn dropchecker: dung dịch xanh lá là vừa, xanh dương là thiếu, vàng là dư. Cách chỉnh số giọt cho từng cỡ bể mình viết riêng trong bài chỉnh CO2 bao nhiêu giọt.

Một lưu ý: lượng CO2 hoà vào nước không chỉ phụ thuộc số giọt, mà còn phụ thuộc bọt mịn hay to và dòng chảy. Bọt to thì CO2 nổi lên mặt nước rồi bay đi, phí khí mà nước vẫn thiếu. Bọt mịn như sương thì tan gần hết.

CO2 có làm thay đổi nước không?

Có. CO2 hoà vào nước tạo thành axit carbonic yếu, nên pH ban ngày sẽ hạ xuống khi bật CO2, rồi nhích lên lại vào ban đêm khi tắt. Đây là chuyện bình thường, không cần chỉnh pH. Cá và tép quen được với dao động đều đặn mỗi ngày.

Cái cần tránh là dao động bất thường: hôm nhiều hôm ít, bình hết khí giữa chừng không biết, van kẹt. Những lúc đó cây và cá mới bị ảnh hưởng.

CO2 nhiều quá: dấu hiệu và cách xử lý

CO2 dư làm máu cá khó nhả CO2 và khó nhận oxy, cá bị ngộp dù nước vẫn có oxy. Dấu hiệu:

• Cá ngáp trên mặt nước, tụ lại gần mặt nước hoặc gần đầu out lọc.
• Cá thở gấp, mang phập phồng nhanh.
• Cá bơi lờ đờ, mất thăng bằng, nằm im dưới đáy.
• Tép bò lên cao, bám sát mặt nước.
• Dropchecker chuyển vàng.

Thường dễ gặp vào cuối giờ đèn, lúc CO2 trong nước tích nhiều nhất. Khi thấy, ae xử lý theo thứ tự:

1. Tắt CO2 ngay (rút van điện hoặc khoá van).
2. Sục oxy mạnh hoặc chỉnh out lọc cho mặt nước xáo động, để CO2 thoát ra.
3. Thay khoảng 30–50% nước (tham khảo), nước mới khử clo bằng Fast & Safe, nhiệt độ gần với nước bể.
4. Hôm sau giảm số giọt xuống, rồi tăng lại từ từ.

Cách phòng: tắt CO2 vào ban đêm bằng van điện, tăng giọt từ từ, không tăng một lần quá nhiều, và để mặt nước có chút xáo động nhẹ.

Đi tiếp

Hiểu vì sao cây cần CO2 rồi, bước tiếp theo là biết một bộ CO2 gồm những món gì và lắp theo thứ tự nào: bộ CO2 cho người mới.