Cây thuỷ sinh còi, cá yếu: checklist kiểm tra lại theo 3 chân kiềng và nền móng
Mục lục bài viết
Tóm tắt nhanh: cây còi, cá yếu hiếm khi do một thứ “bí ẩn”. Gần như luôn là một chân kiềng đang yếu (đèn, CO2, dưỡng) hoặc nền móng có vấn đề (nước, nhiệt độ, vi sinh, mật độ cá). Mình kiểm tra từ dưới lên: nền móng trước, rồi đèn, CO2, dưỡng. Sửa mỗi lần một thứ, chờ 1–2 tuần xem bể phản ứng. Bài này là checklist để ae tự chẩn đoán.
Vì sao phải kiểm tra theo thứ tự?
Khi bể có vấn đề, ae hay làm nhiều thứ cùng lúc: tăng đèn, tăng phân, thêm CO2, đổi lọc. Bể có khá lên hay tệ đi thì cũng không biết do cái gì. Lần sau gặp lại vẫn mò.
Như mình viết ở bài 3 chân kiềng của bể thuỷ sinh, mình luôn kiểm tra từ dưới lên:
- Nền móng: nước, nhiệt độ, vi sinh, mật độ cá.
- Ánh sáng.
- CO2.
- Dinh dưỡng.
Lý do: nền móng mà lung lay thì chỉnh đèn, CO2, dưỡng chuẩn mấy cũng không ăn thua. Và cá yếu thì gần như luôn bắt đầu từ nền móng.
Bảng triệu chứng: kiểm gì trước
| Triệu chứng | Kiểm tra trước | Kiểm tra tiếp |
|---|---|---|
| Cá thở gấp sát mặt nước | CO2 có dư không, nước có quá nóng không | Váng mặt nước, sục khí, amoniac |
| Cá lờ đờ, bỏ ăn, mất màu | Nhiệt độ, amoniac, nitrit | Mới thay nước có khử clo không, mật độ cá |
| Cá chết rải rác sau khi mới thả | Bể đã chạy đủ lâu chưa, cách thả cá | Chênh nhiệt độ, thông số nước |
| Cây đứng im, không ra ngọn mới | CO2 đủ và đều chưa | Đèn, dưỡng |
| Lá nhạt, vàng, cây thưa | Dưỡng (nền đã lâu, có châm phân nước không) | Đèn có đủ không |
| Cây vươn dài, lá thưa, ngả về phía sáng | Đèn yếu, bật quá ngắn | Cây bị che bởi cây khác |
| Lá trong, thối thân, thối ngọn ở bể mới | Dư dưỡng, thay nước có đều không | Nhiệt độ |
| Cây mềm, nhũn, mùa hè | Nhiệt độ nước | CO2, oxy ban đêm |
| Rêu lên cùng lúc cây còi | Chân kiềng nào đang thừa so với chân yếu | Xem bài rêu hại |
Các mốc trên là tham khảo từ các bể của mình. Rêu đi kèm thì xem thêm rêu hại: nhận biết các loại.
Checklist nền móng: nước, nhiệt độ, vi sinh, mật độ cá
Nước:
- Mỗi lần thay nước có khử clo không?
- Thay nước đều mỗi tuần chưa, hay để 3–4 tuần mới thay một lần?
- Nước mới có chênh nhiệt độ nhiều với nước trong bể không?
Nhiệt độ:
- Nước có vượt khoảng 28–29°C (tham khảo) vào buổi chiều không? Nước nóng làm cây nhũn, cá thiếu oxy. Xem bài nhiệt độ nước mùa hè.
Vi sinh:
- Bể chạy đủ 3–4 tuần trước khi thả cá chưa?
- Có bổ sung vi sinh sau mỗi lần thay nước không?
- Gần đây có rửa lọc bằng nước máy hay thay hết vật liệu lọc một lúc không?
Mật độ cá:
- Có thả quá nhiều cá một lúc không?
- Cho ăn có thừa không, cá ăn hết trong vài phút không?
Checklist ánh sáng
- Bật bao nhiêu tiếng? Bể mới khoảng 6 tiếng, bể đã ổn 7–8 tiếng (tham khảo).
- Đèn có đủ dài, phủ hết chiều dài bể không? Cây ở góc có bị tối không?
- Có nắng chiếu trực tiếp làm bể quá sáng, nước nóng không?
Mình dùng đèn Chihiros, chỉnh qua app Chihiros: công suất, từng kênh RGB, hẹn giờ bật tắt, sáng từ từ, tắt từ từ cho cá đỡ sốc. Khi chẩn đoán, mình chỉ chỉnh một thông số trong app rồi theo dõi 1–2 tuần.
Checklist CO2
- CO2 có bật trước đèn một chút, tắt theo đèn không?
- Đếm giọt có đều mỗi ngày, hay lúc nhanh lúc chậm?
- Dropchecker màu gì: xanh lá là ổn, xanh dương là thiếu, vàng là dư (tham khảo).
- Bình còn nhiều không, sủi có bám bẩn làm bọt to không?
Cá thở gấp sát mặt nước khi đèn đang bật thì nghi ngay dư CO2: giảm giọt, tăng sục khí, thay nước. Chi tiết chỉnh giọt ở bài chỉnh CO2 bao nhiêu giọt mỗi giây.
Checklist dinh dưỡng
Hai ảnh trên là trân châu ngọc trai: một bên thiếu dưỡng, một bên sốc dưỡng vì dư dưỡng giai đoạn đầu. Cùng là cây yếu nhưng nguyên nhân ngược nhau, nên phải nhìn kỹ:
- Bể mới (1–3 tuần): nền mới nhả dưỡng, cây chưa có rễ. Cây yếu thường do dư dưỡng, cần thay nước đều chứ không phải châm thêm phân.
- Bể đã lâu, cây đã dày: cây ăn khoẻ, phân nền chưa đủ. Lá nhạt, vàng thường do thiếu dưỡng, cần châm phân nước đều.
- Cốt nền cấp dưỡng khi cây đã ra bộ rễ, rễ đâm sâu xuống nền mới lấy được. Cây mới cắm chưa có rễ thì chưa dùng tới.
Mình dùng phân nước đa lượng + vi lượng, bể của mình châm mỗi ngày khoảng 1ml đa lượng và 1ml vi lượng, hôm thay nước châm gấp đôi. Ae điều chỉnh theo cỡ bể và hướng dẫn trên chai, bắt đầu liều thấp. Đọc lá để biết thiếu gì ở bài nhìn lá biết thiếu chất.
Sửa mỗi lần một thứ, chờ 1–2 tuần. Bể thuỷ sinh phản ứng chậm, vội là rối.
Đi tiếp
Đây là bài cuối của chặng 8 và cũng là bài cuối của lộ trình. Ae có thể quay lại trang lộ trình để xem lại chặng nào còn chưa chắc. Bể đã vững 3 chân kiềng rồi thì thử thách tiếp theo là cây thảm khó: chuyên mục trân châu ngọc trai.
Câu hỏi thường gặp
Cây thuỷ sinh còi, không lớn là do đâu?
Thường do một chân kiềng đang yếu: đèn yếu hoặc bật quá ngắn, CO2 thiếu hoặc không đều, thiếu dưỡng khi nền đã lâu. Cũng có thể do nước quá nóng. Kiểm tra lần lượt từng thứ, sửa mỗi lần một thứ.
Cá trong bể thuỷ sinh yếu, thở gấp phải kiểm tra gì trước?
Kiểm tra CO2 có quá nhiều không, nhiệt độ nước có quá cao không, và nước có amoniac, nitrit không. Cá thở gấp sát mặt nước thường do thiếu oxy hoặc dư CO2, nên tắt CO2, tăng sục khí và thay nước ngay.
Khi bể có vấn đề nên kiểm tra theo thứ tự nào?
Mình kiểm tra từ dưới lên: nền móng (nước, nhiệt độ, vi sinh, mật độ cá), rồi ánh sáng, CO2, cuối cùng là dinh dưỡng. Đa số sự cố tìm ra ở một trong các bước này.