Rêu hại trong bể thuỷ sinh: nhận biết từng loại và tìm đúng nguyên nhân theo 3 chân kiềng
Mục lục bài viết
Tóm tắt nhanh: bể nào cũng có một ít rêu, chỉ đáng lo khi rêu bùng lên nhanh hơn cây. Mỗi loại rêu hại là một lời nhắn của bể: tảo nâu thường là bể mới, rêu râu đen thường là CO2 không ổn, rêu nhớt thường là dòng chảy chết, nhiều cặn. Nhận biết đúng loại thì mới sửa đúng chỗ. Nguyên tắc của mình: không dùng thuốc diệt rêu bừa bãi, sửa từ gốc.
Rêu hại là gì, khác gì rêu trang trí?
Trong thuỷ sinh, chữ “rêu” dùng cho 2 thứ khác hẳn nhau:
- Rêu trang trí: là cây thật, ae mua về buộc lên lũa đá cho bể nhìn có tuổi. Loại này mình rất thích dùng.
- Rêu hại: thực chất là tảo và vi khuẩn lam, tự mọc lên khi bể dư thứ gì đó mà cây không dùng hết. Bám lá, bám kính, phủ nền, làm cây yếu và bể nhìn bẩn.
Bài này nói về rêu hại. Một ít rêu trên kính hay trên đá là bình thường, bể nào cũng có. Điều ae cần để ý là tốc độ: rêu lan nhanh hơn cây mọc thì bể đang lệch ở đâu đó.
Bảng nhận biết 6 loại rêu hại hay gặp
| Loại rêu | Nhìn thế nào | Hay gặp khi | Nguyên nhân thường gặp |
|---|---|---|---|
| Tảo nâu (diatom) | Lớp bụi nâu mỏng trên lá, kính, đá. Lấy tay quệt là trôi | Bể mới 1–3 tuần đầu | Nền mới nhả dưỡng, vi sinh chưa ổn, silicat trong nước |
| Rêu tóc, tảo sợi | Sợi xanh dài, mảnh như tóc, quấn vào cây | Bể đèn mạnh, nhiều dưỡng | Đèn mạnh hoặc bật lâu, dư dưỡng, CO2 thiếu |
| Rêu nhớt (vi khuẩn lam) | Lớp nhầy xanh đậm, xanh lam, mùi tanh, gỡ ra cả mảng | Góc chết, mặt nền nhiều cặn | Dòng chảy yếu, cặn hữu cơ tích tụ, ít thay nước |
| Rêu chấm xanh | Chấm xanh cứng bám kính, lá cây lâu năm | Bể đèn mạnh, cây chậm lớn | Đèn mạnh, bật lâu, dưỡng lệch |
| Rêu râu đen (BBA) | Búi lông ngắn màu đen, xám, bám mép lá, lũa, ống in out | Bể đã chạy lâu | CO2 dao động hoặc thiếu, dòng chảy kém, nước cũ |
| Nước xanh | Cả bể xanh như nước ao, không nhìn xuyên được | Bể bị nắng, đèn bật quá lâu | Ánh sáng thừa, dư amoniac, dư dưỡng |
Mức độ và nguyên nhân trên là tham khảo theo kinh nghiệm của mình. Một bể có thể bị 2 loại cùng lúc, khi đó thường là lệch nhiều chân một lúc.
Đọc nguyên nhân theo 3 chân kiềng
Như mình viết ở bài 3 chân kiềng của bể thuỷ sinh, cây chỉ mọc nhanh bằng chân kiềng yếu nhất cho phép. Phần dư của hai chân kia, rêu sẽ dùng.
- Ánh sáng thừa: đèn quá mạnh, bật quá lâu, hoặc có nắng chiếu trực tiếp. Hay đi kèm rêu tóc, rêu chấm xanh, nước xanh.
- CO2 thiếu hoặc không đều: sáng nhiều tối ít, bình sắp hết, sủi bám bẩn. Đây là “thủ phạm số 1” của rêu râu đen.
- Dinh dưỡng lệch: dư dưỡng ở bể mới, hoặc châm phân nhiều khi cây chưa ăn hết. Rêu tóc, tảo nâu lên rất nhanh.
- Nền móng yếu: vi sinh chưa ổn, dòng chảy có góc chết, lâu không hút cặn, thay nước. Rêu nhớt và rêu râu đen rất thích những chỗ này.
Hướng xử lý từng loại
Mỗi loại mình có bài riêng, ở đây là hướng đi chung để ae biết bắt đầu từ đâu:
| Loại rêu | Việc làm trước tiên | Sửa gốc |
|---|---|---|
| Tảo nâu | Lau kính, hút nhẹ trên nền | Thay nước đều, đèn ngắn, chờ vi sinh ổn |
| Rêu tóc, tảo sợi | Dùng que, bàn chải cuốn sợi ra | Giảm đèn, cân lại CO2 và dưỡng |
| Rêu nhớt | Hút sạch mảng nhầy, thay nước lớn | Tăng dòng chảy, hút cặn đều |
| Rêu chấm xanh | Cạo kính, tỉa bỏ lá già bám nhiều | Giảm cường độ đèn, giữ dưỡng đều |
| Rêu râu đen | Cắt bỏ lá bị bám, chà lũa đá | Ổn định CO2, tăng dòng chảy, thay nước đều |
| Nước xanh | Che nắng, giảm giờ đèn | Thay nước, bổ sung vi sinh, cân lại dưỡng |
Chi tiết: tảo nâu bể mới, rêu tóc và rêu nhớt, nước đục, nước xanh, nước có váng.
Nguyên tắc chung: không diệt bừa, sửa từ gốc
Thấy rêu là ae hay muốn đi mua thuốc diệt rêu. Mình không khuyến khích dùng bừa bãi, vì:
- Thuốc chỉ làm rêu chết tạm thời. Gốc vẫn lệch thì vài tuần sau rêu quay lại.
- Rêu chết hàng loạt thối trong bể, làm nước đục, tăng amoniac.
- Cây yếu, tép nhạy cảm và vi sinh có lợi dễ bị ảnh hưởng.
Mình làm theo thứ tự này:
- Gỡ bằng tay phần rêu nhìn thấy được: lau kính, tỉa lá bị bám, cuốn sợi, hút mảng nhầy.
- Thay nước để bỏ bớt phần dư trong nước, nhớ khử clo nước mới.
- Tìm chân kiềng lệch theo bảng ở trên và chỉnh mỗi lần một thứ, chờ 1–2 tuần xem phản ứng.
- Giữ nền móng vững: bổ sung vi sinh sau mỗi lần thay nước, hút cặn đều, lọc chạy khoẻ.
Rêu không phải kẻ thù. Rêu là đèn báo cho ae biết bể đang lệch chỗ nào.
Cây khoẻ là cách chống rêu tốt nhất
Rêu và cây tranh nhau cùng một nguồn ánh sáng, CO2, dưỡng. Cây càng khoẻ, càng nhiều, rêu càng ít cơ hội:
- Bể mới thì trồng dày cây mọc nhanh ngay từ đầu.
- Thả thêm ít cây nổi như bèo nhật ở góc bể khi đang bị dư dưỡng.
- Giữ CO2 ngày nào cũng như ngày nào, bật tắt theo đèn.
- Đèn bật vừa đủ: bể mới khoảng 6 tiếng, cây đã bén rễ thì tăng dần lên 7–8 tiếng (tham khảo).
Mình dùng đèn Chihiros cho các bể, chỉnh qua app Chihiros: chỉnh được công suất, chỉnh riêng từng kênh RGB, hẹn giờ bật tắt, cho đèn sáng từ từ và tắt từ từ để cá đỡ sốc. Khi bể có rêu, chỉ cần vào app hạ công suất hoặc rút ngắn giờ là xong, không phải tháo lắp gì.
Đi tiếp
Bắt đầu với loại rêu gần như bể mới nào cũng gặp: tảo nâu bể mới: vì sao có và cách xử lý.
Câu hỏi thường gặp
Bể thuỷ sinh bị rêu hại là do đâu?
Phần lớn là do 3 chân kiềng ánh sáng, CO2, dinh dưỡng lệch nhau, hoặc nền móng chưa ổn như bể mới chưa đủ vi sinh, dòng chảy yếu, ít thay nước. Cây không dùng hết phần thừa thì rêu dùng thay.
Có nên dùng thuốc diệt rêu không?
Không nên dùng bừa bãi. Thuốc chỉ làm rêu chết tạm thời, nếu nguyên nhân gốc vẫn còn thì vài tuần sau rêu quay lại, trong khi cây, tép và vi sinh có lợi dễ bị ảnh hưởng.
Rêu râu đen (BBA) thường do nguyên nhân gì?
Hay gặp nhất là CO2 dao động hoặc thiếu, dòng chảy yếu ở góc bể và chất hữu cơ tích tụ do lâu không thay nước. Cần ổn định CO2, tăng dòng chảy và thay nước đều.